| 1. |
Wenesh |
ensa ganagazid? |
|
What |
is the date? |
| 2. |
Niizh giizhigad |
noongwa, |
saganagad |
Mkwa-giizis. |
|
Tuesday |
is today, |
the third |
of the Bear Moon (February). |
| 3. |
Gii |
gookajiish-giizhigad |
jiinaagwa. |
|
It was |
Groundhog Day |
yesterday. |
| 4. |
Gii |
waamdaan |
endigwenh |
ji kaajigeshin. |
|
Was |
looking |
if |
he had a shadow. |
| 5. |
Gii |
bi |
zaagadooded |
endaad. |
|
Did |
here |
crawl out |
of his home. |
| 6. |
Paaskadiiyenh |
Phil |
gii |
ezhinkaazo. |
|
Punxatawney |
Phil |
was |
he called. |
| 7. |
Gii |
waamdaan |
gii'enh gwa |
kaajigeshin. |
|
Did |
see it |
really |
his shadow. |
| 8. |
Ingodwaas |
name-giizhigad |
geyabi |
gii'enh |
wii boon. |
|
Six |
weeks |
more |
really |
will be winter. |
| 9. |
Gabe boon |
zaagakshin |
miidash |
Minokamig |
zaageid. |
|
All winter |
he hibernates |
then |
in Spring |
he comes out. |
| 10. |
Kookajiishag |
wiishkshewag |
pii |
wii |
wiijiwaamdiwaad |
Minokamig. |
|
Groundhogs |
whistle |
when |
will |
a mate they look for |
in Spring. |
|
Groundhogs whistle in Spring when they are looking for a mate. |
Miijim - Food
maanda / nindan (this / these)
ezaaminagaa(in) - orange
wiigwaasmin(an) - cherry
shkiigamin(an) - sour berry
odemin(an) - strawberry
miin(an) - blueberry
zhoomin(an) - grapes
gokombe(an) - cucumber
zaawajiisans(an) - carrot
jiis(an) - sweet potato
kosmaan(an) - pumpkin
maaba / gondag (this / these)
mishiimin(ag) - apple
pin(iig) - potato
miskomin(ag) - raspberry
bagesan(ag) - wild plum
Verbs
(use these with
maanda nouns)
|
|
(use these with
maaba nouns)
|
| bishigendaan |
to like |
bishigenmaa |
| zhiingendaan |
to dislike |
zhiingenmaa |
| miijinaa |
to eat |
mwaa |
| binaagajiibidoon |
to peel by hand |
|
| binaagkwdaan |
to peel with a knife |
binaagkwaanaa |
| bigojiizaan |
to bake |
bigojiizwaa |
| mshkwaakajidoon |
to freeze |
mshkwaakajimaa |
| giziibinaanan |
to wash |
giziibinaa |
| bizinkwadaan |
to carve |
bizinkwanaa |
Sample Sentences
| Ezaaminagaa |
n'gaa |
binaagajiibidoon. |
| The orange |
I will |
peel by hand. |
| N'gaa |
mishkwaakajidoonan |
miinan. |
| I should |
freeze |
blueberries. |
| N'gii |
pa minagaapoonaag |
miskominag. |
| I did |
eat off the vine |
raspberries. |
| Miinan |
n'bishigendaanan |
miijyaanh. |
| Blueberries |
I like them |
to eat. |
| N'bishigenmaa |
mishiimin |
mawaag. |
| I like it |
an apple |
to eat it. |
| Bdakjiigan |
nd'objikaazan |
pii |
miinan |
miijiyaan. |
| A fork |
I use it |
when |
blueberries |
I eat. |
| Wenesh |
enaandeg |
zhoominan |
ge miijiyaamba? |
| Which |
color |
grapes |
should I eat? |
| Gookajiish |
wiiyaas |
ge niin |
nd'bishigendaan |
ji miijiyaamba. |
| Groundhog |
meat |
myself |
I like it |
to eat (maybe). |
| I might like to eat groundhog meat. |
| Zhoominan |
n'gii |
mshkwaakajidoonan. |
| Grapes |
I did |
freeze them. |
| Zhoominan |
mshkwaakading |
n'bishigendaanan |
miijiyaan. |
| Grapes |
frozen |
Ilike them |
to eat. |
| Mishiiminag |
n'bishigenmaa'aag |
mwaa'agwa. |
| Apples |
I like |
to eat them. |
|