* To see the English meaning of a word/phrase, drag the mouse over that word/phrase as it appears on the page.

---

Kurbağa Duası
"Frog Prayer"
(by Ömer Seyfettin)

        Taşra  âlemi...  Yani  İstanbul'un  dışında  geçen  hayat,  ne  hoştur!  Bunu  ancak  yaşayan  bilir.  Bir taraftan  eşraf,  ulemâ  filan!  Öbür taraftan  memurlar,  zâbitler,  muallimler...  Sonra  kasabanın  çift çubuk sahibi  yerli  ahalisi...  Her  sınıfın,  her  zümrenin  ayrı  kahvesi,  ayrı  eğlencesi,  ayrı  zevki  vardır.  Beyne's-sunûf  denebilecek  yegâne  adam  kazanın  belediye  doktorudur.  O  daima  herkesle  konuşur,  düşer kalkar.  Muallimlerin,  memurların,  zâbitlerin  oturdukları  kahvelere  girer.  Eczane  ise  eşrafın  kulübüdür.  Büyük  rütbeli  memurlar  da  oraya  uğrarlar.  Avukat  yazıhaneleri  de  bir  dereceye  kadar  eczaneye  benzer. 

        Hâsılı  taşra,  başlı başına  gayet  hoş  bir  âlemdir.  Yedi,  sekiz,  belki  dokuz  sene  oluyor;  ben  de  İstanbul'a  pek  uzak  olmayan  bir  kasabada  idâdi  muallimiydim.  Başlı başına  bir  âlem  olan  taşrada  mektep  de  başka  bir  âlemdir.  Âdeta  âlem  içinde  bir  âlemdir!  Programları,  gayeleri  birbirine  zıt  dört beş  mektebin  yetiştirdiği  yaşlı,  genç,  zeki,  budala,  zevzek,  sükûtî  yirmi  muhtelif  adam:  Müdür,  muavin,  muallimler,  muîtler...  İdare  memurları!  Evvel  zamandan  kalma,  hani  o  bir  tarafından  güneş  batarken  öbür  tarafından  doğan  eski  kocaman  imparatorluğumuzun  en  uzak  köşelerinden  gelme  leylî  talebe...  Her  ırktan,  her  cinsten  -lisanlarından  başka  hiçbir şeyleri  Türkleşmemiş-  bir sürü  çocuk!  Fakat  bu kadar  bariz  tezatlar  arasında  o  ne  samimi  ahenktir!  Mutaassıplar,  mürtecîler,  liberaller,  sonra  hiçbir  muayyen  mesleği,  meşrebi  olmayanlar  birbirleriyle  kardeş  gibi  geçinirlerdi.  Bir  riyâziye  muallimi  vardı  ki  aşırı  derecede  açık fikirliydi.  Tabiat  muallimi  hepimize  kara cahil  nazarıyla bakıp  için için  acıyan  ciddi  bir  gençti.  Ben  edebiyat  muallimiydim.  Fransızca  muallimi  bir  Yahudiydi.  Nöbetçi  olduğu  vakitler  gece  müzakeresinde  çocukların  kendisine  sorduğu  lügatları  Latin  harfleriyle  cep  defterciğine  yazar,  ertesi  günü  mânâlarını  benden  anlardı.  Bir kere  "cezbe-i  Rahman"ın  ne  demek  olduğunu  zavallıya  sormuşlar.  İyi anlamamış,  defterine  "cezve-i  Rahman"  yazmış.  Muallimlerin  odasında  beni  tuttu: 

        - Cezve-i  Rahman  ne  demek? 
dedi. 

        - Öyle  şey  olmaz! . 
diye  güldüm. 

        Israr etti.  Kendisine  soran  talebeyi  buldurdu.  Kitabı  açtık.  Yanlış anladığı  meydana çıkınca,  bu  aramızda  bir  alay mevzuu  oldu.  Biçarenin  adı  "cezve-i  Rahman"  kaldı  gitti. 

        Hele  müdür...  Ben  dünyada  bu kadar  intizamperver,  kanunperver,  usulperver  bir  adam  görmedim.  Bir kere  maiyetinin  hiçbirisiyle  hususî  münasebette bulunmaz;  mektep  heyetinin  haricinde,  tıpkı  bir  esatir  mâbudu  gibi  ayrı  yaşardı.  Aramızda  lakabı  "zımnında"  idi.  Son derece  ehemmiyet verdiği  meclis  günleri,  odasında  toplandığımız  vakit  hiçbirimize  laf  söyletmez,  hepimize  "zımnında,  zımnında,  zımnında"  diye  ayrı  tahrîratlar  yazdırır,  herhangi  mesele  olsa,  aynı  kelimelerle,  aynı  cümlelerin  nihayetine  mâhut  "zımnında"yı  takarak  bir şey  kaleme aldırınca  hallettim  sanırdı. 

        Arkadaşlarımın  içinde  en  sevdiğim  ulûm-ı diniye  hocası  Bâhir Efendiydi.  Medreseden  sonra  darülfünunu  da  tamamlamıştı.  Yaşı  elliye  yaklaşıyordu.  Fikrinde  musır,  cerbezeli,  açıkgöz,  tuhaf,  şen  bir  adamdı.  Benimle  dostluğuna  sebep,  terbiye  hakkındaki  fikirlerimizin  bir  olmasıydı.  Çünkü  ben  her ne kadar  milliyetperver  bir  liberalsem  de,  "terbiye"nin  daima  "muhafazakârâne"  olması  lazım geldiğine  mûtekidim.  İçtimâi  inkılabın  yeri  mektep  değil,  hayattır.  Muallimlerin  vazifesi  çocuklara  eski  hayatın  terbiyesini  ibrâm etmektir.  O  da  işte  benim  gibi  düşündüğü  için  meclislerde  ikimiz  taraftarlarımızla  bir  kuvvet  teşkil eder,  liberallere,  yani  asrî  terbiye  taraftarlarına  ağız açtırmazdık. 

        Bâhir Hoca'nın  en  meftun olduğum  şeyleri  canlılığı  ile  "mebnî-aleyh,  mebnî-bih,  mebnî-leh"  gibi  tâbirleriydi.  Kavga eder  gibi  konuşur,  kelimelerine  sanki  yumruk  şeklinde  vücutlar vermek  istiyormuş  gibi  sağ  kolunu  -bir  Karagöz  çevikliğiyle-  sallardı.  Kusuru  yalnız  nargilesiydi.  Buna  o kadar  müptelaydı  ki;  kahvede,  mektepte  günde  on  tane  içmeden  yapamazdı.  Nargile  bu...  Cigara  filan  gibi  bir  şey  değil.  Havaleli.  Müdürden,  müfettişlerden  gizlemek  lazım.  Bir  gün  kahvemizde  oturmuş,  portatif  bir  nargile  şekli  düşünüyorduk.  Mesela  içildikten  sonra  üzeri  çıkarıldı  mı  sürahiye  benzesin,  lüle  cebe  girebilsin... 

        Bâhir Hoca: 
       - Ya  marpuç? 
diyordu. 
       - Cübbenin  altına,  beline  sararsın. 
       - Kırılır. 
       - Fesinin  içine  çörekle! 
       - Sığmaz... 

        Böyle  konuşurken  içeri,  belediye  doktorunun  girdiğini  gördük.  Bizim  yanımıza  geldi,  selamlaştık.  Oturdu.  Cuma  günü  Bektaşî  Tekkesi'ne  gideceklermiş.  Kuzu,  saz,  biraz  da  mey  varmış!  Bizi  de  davet etti. 

        Ben: 
       - Gidemeyiz! 
dedim. 

        Biz  muallimdik.  Öyle  sazlı sözlü,  içkili  meclislere  giremezdik.  Doktor  ısrar etti.  "Siz  içmezsiniz.  Kulaklarınızı  tıkarsınız,  gözlerinizi  bağlarsınız."  diyordu.  Zaten  arkadaşlardan  birkaçı  razı olmuş... 

        Bâhir Hoca: 
       - Nargilemi  götürürseniz  ben  de  gelirim. 
dedi. 

        Doktor: 
       - Götürürüz.  Hem  vallahi  ben  götürürüm  hocam! 
diye  yemini bastı. 

        Ne  şen,  ne  babayânî  bir  delikanlıydı.  Âdeta  kasabanın  canlı  bir  neşesiydi.  Hastalar  ilacından  ziyade  onun  sözlerinden  şifa bulurlardı. 

***

        Cuma  günü  cümbür cemaat  Bektaşî  Tekkesi'ne  gittik.  Burası  eski  mesut  zamanlardan  taptaze  kalmış  bir  cennetin  hayaline  benziyordu.  Sanki  tarih  denen  fırtınanın  felaket  rüzgârları  bu  asırlık  çınar ağaçlarının  arasından,  beyaz,  münzevî  binanın  sakin  çatısı  üstünden  hiç  geçmemişti.  Etrafta  setleri  olmasa  tabii  bir  göl  sanılacak  derecede  büyük  bir  havuz  zümrüt  gölgeler  içinde,  nilüfer  rüyalar  açmış,  uyuyordu.  Dervişlerin  yaydığı  hasırlara  yan geldik.  Telgrafçı  udunu,  tapu  memuru  kanununu  aldı.  Kemancı  Aleko  da  gelmişti.  Saz  başladı.  Doktor,  "Sâki  benim!"  diye  herkese  sunuyor,  Bâhir Hoca'nın  önünde  dikilip  kalıyordu. 

        - İşte  benim  nargilem  var... 
       - Bir  yudum? 
       - Ömrümde  bir  katre  ağzıma  almamışım. 
       - Bir  yudum  al.  Gargara et.  Sonra  tükür. 
       - Ne  fayda? 
       - Vallahi  muzâdd-ı taaffündür. 
       ...

        Bâhir Hoca  bu gibi  meclislerde  kara  mutaassıp  görünmek  istemezdi.  Ağzına  bir  kadeh  rakı  aldı.  Fakat  doktor,  hocayı  gıdıkladı.  Birkaç  damla  yutturdu.  Yuttuğunu  inkar etmekle  beraber  bu  birkaç  damla  ona  birkaç  küp  neşesi verdi.  Gülüyorduk.  Eğleniyorduk.  Lâkin  kafamız kazan gibiydi!  Bu  yeşil  cennette  ardı arası kesilmez  bir  cehennem  gürültüsü  vardı:  Kocaman  havuzun  içinde  belki  bir milyon  kurbağa...  Avazları çıktığı kadar  haykırışıyorlardı.  O kadar  ki,  âdeta  birbirimizin  söylediğini  işitemiyorduk. 

        Doktor: 
       - Vay anasını!  dedi,  bunları  nasıl  susturmalı?  Kulaklarımız  patlayacak. 

        Dervişler: 
       - Ne  yapsanız  susturamazsınız. 
diyorlardı. 

        Bâhir Hoca'dan  maada  hepimiz  kalktık.  Çünkü  dayanılacak  gürültü  değildi.  Taş  toprak,  elimize  ne  geçtiyse  havuza  atmaya  başladık.  Kurbağalar  bu  tecavüzümüzden  hiddetlenmiş  gibi  daha  beter  bağrışmaya  koyuldular.  Doktor,  gazeteler  tutuşturdu.  Korkup  kaçsınlar  diye  üzerlerine  attı.  Hayır,  hayır...  Ne  yapsak  susmuyorlar,  daha  ziyade  azıtıyorlardı.  Sazı  duymak  mümkün değildi. 

        İçimizden  birisi 
       - Buradan  kaçmaktan  başka  çare  yok! 
dedi. 
       - Nereye  gidelim? 
       - Havuzun  uzağında  bir  yere... 

        Biz  böyle  hicret  müzakeresi ederken  nargilesinin  başında  unuttuğumuz  Bâhir Hoca'nın, 
       - İstersem,  ben  onları  bir anda  sustururum! 
dediğini  işittik. 

        - Nasıl? 
       - Bir  nefes ederim. 
       - Ee? 
       - Hemen  susarlar. 

        ... Gürültüden  neşemiz kaçmışken  hepimiz  yine  güldük.  Doktor,  "Bu  kurbağalar  yarım başağrısı  değil  ki  bir  nefeste  dursunlar."  diyordu.  "Bunlar  baş belası!"  Fakat  Bâhir Hoca,  yine  hiddetlenmiş  bir  Karagöz  tehâlüküyle  yumruğunu  sallıyor,  hepimizin  itikatsızlığına  sövüp sayıyordu.  Onun  bağırtısı  bir taraftan,  bir milyon  kurbağanın  kopardığı kıyamet  bir taraftan...  Hâsılı  bir  curcunadır  gidiyordu.  Meclisin  neşesi  kalmamıştı. 

        Bâhir Hoca: 
       - Herkes  yerine  otursun,  dedi,  ben  havuzun  kenarına  gideyim,  nefes edeyim.  Susmazlarsa  yüzüme  tükürün... 
       - Haydi,  haydi  öyleyse  Hoca...         - ...

        İnanmıyorduk,  lâkin  "bir  alay  çıkar"  ümidiyle  yerlerimize  oturduk.  Hoca  kalktı.  Nargilesini  eline  aldı.  Havuzun  kenarına  gitti.  Arkasını  bizden  tarafa  çevirmişti.  Sulara  doğru  üfürdüğünü  gördük.  Bir  dakika  geçmedi,  kurbağalar  birdenbire  sustular.  Koca  havuzdan  bir çıt bile çıkmıyordu.  Şaşırmıştık.  O,  yumruğunu  sıkarak  muzafferane  döndü,  geldi. 

        - Ne  yaptın  Allah aşkına! 
diyenlere: 
       - Görmediniz  mi?  Gözlerinize  de  mi  itimadınız  yok,  nefes ettim. 
cevabını verdi. 

        Yarım  saat  geçince  kurbağalar  yine  ötmeye  başladılar.  Artık  korkmuyorduk.  Bâhir Hoca  kalkıp  havuzun  kenarına  gidiyor,  bir  nefeste  yine  hepsini  susturuyordu.  Giderken  sevgili  nargilesini  "Sarhoşsunuz,  kırarsınız!"  diye  bizim  yanımızda  bırakmıyordu.  Akşama  kadar  eğlendik.  Bâhir Hoca'nın  nefesine  Kemancı  Aleko  bile  inandı.  Doktor  inanamıyor,  fakat  gözüyle  gördüğü  neticeyi  de  inkar etmek  cesaretini  gösteremiyordu.  Yerli  memurlar  hayretten  rakıya  bile  devam edememişlerdi.  Bektaşi  dervişleri  dalgın dalgın,  nefes  sahibine  bakıyorlardı...  Kimbilir  akıllarından  neler  geçiyordu. 

        Ertesi  akşam,  kahvede  Bâhir Hoca  ile  yan yana  oturmuş,  İstanbul  gazetelerini  okuyorduk.  Ben  okuduğumu  anlamıyor,  onun  Bektaşi  Tekkesi'nde  kumanda verir  gibi  kurbağaları  nasıl  susturduğunu  düşünüyordum.  Doğrudan doğruya  kendisine  sorsam  eminim  ki  yine,  "Gözlerine  de  mi  itimadın  yok!  Nefes ettim,