* To see the English meaning of a word/phrase, drag the mouse over that word/phrase as it appears on the page.


Deli
"Mad"
(by Refik Halit Karay)

Bu  eser  hakkında:  "İnkılabımızı  hicvetmiyortebarüz ettiriyor."  diyenlütfunun  minnettarı  olduğum  Atatürk'tür Refik Halit Karay

***
Fantezi  Piyes1  Perde 

ŞAHISLAR 
Maruf Bey    -   62  yaşında
Yakup Tekin Bey  (ahbap)    -   55  yaşında
Vacit Bey  (damat)    -   45  yaşında
Ayten  (kız torun)    -   19  yaşında
Özdemir  (erkek torun)    -   17  yaşında
Şebnur  (kalfa)    -   55  yaşında
Doktor    -   41  yaşında
erkek  ve  kadın  birkaç  misafir 

(vaka  1930  senesinde  İstanbul'da  geçer

SAHNE 
sağsol  ve  orta  kapıları  olan  bir  zengin  evi  salonu 

***
I.  MECLİS
(Vacit Bey  - Doktor  - Şebnur

        (sağ  taraftaki  kapıdan  sahneye  girerler) 

        Doktor -  ÂlâMükemmelŞaşılacak  şey

        Vacit Bey -  DesenizeDoktor Beyefendiâdeta  bir  mucize

        Doktor -  Fen  sahasında  bir  mucize...  Kayınpeder Beyefendi'nin  başından geçen  pek  "rarbir  "ka"dır.  İstatistikleri  tetkik ettimmesela  Fransa'da  Doktor Blanş'ın  meşhur  sıhhat yurdunda  672  hasta  üzerinde  ancak  bir  kişi  bu suretle  tamamen  şifa bulmuşturİngiltere'de... 

        Vacit Bey -  (sözünü keserek)  Demek kiKayınpeder'i  artık  bütün  şuuruna  malik  addedebiliriz

        Doktor -  Şüphe mi varUzun  bir  şuursuzluk  devrinden  sonra  şimdi  bütün  akli melekelerine  sahiptirHastalık  ne zaman  başlamıştı

        Şebnur -  (atılarak)  Hani ya  Doktor BeyHürriyet  ilan edilmişti...  Kaç  sene  oldu  bilmem  ki...  (Vacit Bey'e  dönerek)  Daha  o  zaman  Ayten  bile  doğmamıştı, değil miBeyefendi

        Vacit Bey -  ŞebnurSen  dur  da  ben  anlatayımbize  meydan bırak(Doktor'a)  Meşrutiyet'in İlanı'ndan  tam  iki  gün  evveldi...  Demek kiyirmi bir  sene  oluyorO  sabah  Kayınvalide  merhum  koşarak  odama  geldi:  "Bey'e  bir şeylerbir hâller oldukonuşmuyorsözüme  cevap vermiyorgözlerini  duvardaki  'Ya Erhamü'r Râhiminlevhasına  dikmişput gibi  duruyor."  dedi

        Şebnur -  O gün bugün  dünyadan  habersiz... 

        Vacit Bey -  Gerçekten  öyle...  Yemek  verirsen  yerbalkona  çıkarırsak  çıkardışarıda  kıyamet kopsa  aldırmazsormaz... 

        Şebnur -  Sanki  kıyamet kopmadı  mıydıNeydi  o  HürriyetlerHareket Orduları... 

        Vacit Bey -  Balkan MuharebesiDünya Harbiişgal senelerinihayet  Millî Zafer... 

        Doktor -  Yirmi bir  senelik  dünya  olaylarından  şimdi  hiç  malumatı  yokZavallı  adam

        Şebnur -  O  zavallı  değilzavallı  olan  biz...  Onları  gördük  de  ne  olduk  ki... 

        Vacit Bey -  (Şebnur'un  sözüne  aldırmayarak  ve  aynı zamanda  konuşarak)  Dünyadan  bihaberefendimkülliyen  bihaberDün akşam  birdenbire  Şebnur'a  "Vacit'i  çağırsana...  Epeyi  zamandır  gördüğüm  yok."  demişYanına  girdim,  "NasılsınızPeder Beyefendi?"  diye  hatırını sordumbiraz  ürker  gibi  etrafına bakındısonra  "Padişahımızın  sayesinde  afiyetteyim!"  demesin  miAnlaşılan  kendisini  hâlâ  Sultan Hamit  devrinde  sanıyor

        Şebnur -  (mırıldanarak)  Keşke  öyle  olsaydı... 

        Vacit Bey -  Zavallı  bilmiyor  ki  o  zulüm  günleri  geçtiMemleketin  bugün  vasıl olduğu  terakkimedeniyetirfan... 

        Doktor -  (sözünü keserek)  Her ne isehastamızı  idare etmek  lazım...  Yirmi  senelik  vukuattan  birdenbire  haberdar olmamalıAzar azaryedire yedire  anlatınızFazla  heyecandan  sakınınız(birden  hatırlayarak)  Peki  ama  eşininkızının  vefatını  kendisine  nasıl  duyurdunuzKocaman  torunları  olduğunu  görünce  ne  yaptı

        Şebnur -  "Onlar  gittiişte  sana  yadigârları..."  dedik

        Vacit Bey -  Henüz  şaşkınlığı  geçmemiş...  Ağlar  gibi  yüzü buruştusonra  gülümsediçocuklara  sarıldıöptüadlarını  sordu

        Doktor -  Demin  söyledim  ya...  Fazla  heyecandan  sakınınızİki  saat  sonra  tekrar  geleceğim

        (hep birden  orta  kapıdan  çıkarlarsahne  bir müddet  boş  kalır) 

***
II.  MECLİS
(Maruf Bey  - Ayten

        Maruf Bey -  (başını  sağdaki  kapıdan  yavaşçacıkürkek ürkek  uzatırbakınırsonra  iki  elini  uzatırbirbirine vurur)  ŞebnurŞebnur(cevap  yok)  ŞebnurŞebnur

        Ayten -  (soldaki  kapıdan  girer)  Bonjur  Büyükbaba

        Maruf Bey -  Maşaallah  benim  hanım kızımŞebnur'u  çağırıyordum  da... 

        Ayten -  Bir şey  mi  isteyeceksinizBen  yapayım

        Maruf Bey -  Bir  sade kahve  söyleyecektim... 

        Ayten -  YooBüyükbabaBen  size  sade kahve  tavsiye edemem

        Maruf Bey -  O  da  neden  yavrum

        Ayten -  Bilirsiniz  kikahvenin  bileşiminde  kafein  vardırkafein  uyarıcıdırkalp  üzerinde  etkilidiryaşlılara  zarar veriratardamarları  kastığı  gibi  sinirleri  de  yorar

        Maruf Bey -  Pekiiçmem...  (biraz  daha  içeri girer  ve  yavaş yavaş  salona  alışıryerleşir)  Sen  bunları  tifodan  yattığın  zaman    öğrendin

        Ayten -  Ben  tifoya  tutulmadım  ki... 

        Maruf Bey -  YaSaçların  yeni  uzuyor  da  ben  tifoya  tutulmuşsun  sandım

        Ayten -  Hayırsaç kesmek  şimdi  modadırBugünkü  beşeriyet  kadınla  erkeğin  arasındabaştan  taşkın  bir  ayırıcı  özellik  istemiyor

        Maruf Bey -  Acayip...  Erkekler  de  kadınlara  benzemek  için  öyle  taşkın  ayırıcı  özellikleri  yok  mu  ediyorlar

        Ayten -  Oo...  Büyükbaba

        Maruf Bey -  Yani  sakallarını  bıyıklarını  kaldırıyorlar 

        Ayten -  ElbetteBugün  erkekler  sakallı  bıyıklı  değildirlerBabama  bakmadınız 

        Maruf Bey -  Baban  zaten  biraz  köseydiBen  yaşlandıkça  köseliği  artmış  sandım

        Ayten -  Pekiahbaplarımızdan  Yakup Tekin Bey'e  ne  buyurursunuzVaktiyle  top sakallıpala bıyıklıymışşimdi  yüzünde  tüy tüs  yok

        Maruf Bey -  Yakup Tekin Bey  mi

        Ayten -  EvetSizin  vaktiyle  pek  iyi  ahbabınızmış... 

        Maruf Bey -  Bilemedim(düşünerek)  Benim  bildiğim  bir  Yakup Efendi  vardıHoca Yakup Efendikitabîi  Hazreti  Şehriyari...  Tefsir-i Şerif  okuturduulemadan...  Ben  ona  Farsça  talim ederMevlana'yı  tercüme ederdimo  da  bana  Kadıi Beyzavi'yi... 

        Ayten -  (keserek)  Ben  bu  otör'leri  tanımıyorumFakat  Yakup Tekin Bey  o  ise  şimdi  Batı  yazarlarına  meraklıdırEvvelki gece  Dârülbedayi  bir  piyesini  oynadı:  "İki Tavuk, Bir Horoz".  Halk  gülmekten katıldı

        Maruf Bey -  (hayretle)  Hoca Yakupşimdi  Orta Oyunu  koluna    girdiKavuklu'ya    çıkıyorVah! Vah! 

        Ayten -  (anlamayarak)  Ne  dedinizDili  Koruma  Encümeni'ne  aza  tayin edildiKadınları  Dansa  Alıştırma  Derneği  ve  Gebe  Kadınlar  Cemiyeti  Reisi'dir

        Maruf Bey -  (kendi kendisine  tekrar eder)  Kadınları  Dansa  Alıştırma  Derneği...  Gebe  Kadınlar  Cemiyeti... 

        Ayten -  Evet!...  Pol Valeri  üzerine  verdiği  konferanslar  büyük  sükse yaptı

        Maruf Bey -  Ben  de  o  Valeri  dediğin  herifi  tanımıyorumSakın  Padişah'ın  hususi  ressamı  Zonaro  olmasın

        Ayten -  Ben  ressamlardan  Çallı İbrahim'i  severim

        Maruf Bey -  Böyle  pehlivan  isimli  ressam  da  hiç  işitmemiştimHalil Paşa'yı  bilirimKuzguncuk'ta  oturur(duvarı  göstererek)  Şuradabu  sakalsız  yakışıklı  İngiliz'in  resmi  yerinde  bir  tablosu  asılıydı... 

        Ayten -  Gazi'nin  resminden  mi  bahsediyorsunuz

        Maruf Bey -  Hangi  gazi

        Ayten -  Büyük Gazi...  Gazi PaşaYunanlılar'ı... 

        Maruf Bey -  (sözünü keserek) HaYunan Muharebesi'ndeki  Gazi Ethem Paşa  Kabil değil(resme  bakarak)  O  kocaşanlı  asker  de  heybetli  sakalını  böyle  kesip attı 

        Ayten -  (isimdeki  yanlışlığa  dikkat etmeyerek)  Ben  Gazi'nin  sakallı  zamanını  bilmem

        Maruf Bey -  (hayretle)  Ben  de  bıyıklı  zamanına  yetişmedim(tavrını  değiştirerek) Seni gidi  alaycı  seni...  (çenesini  okşar)  Hele  şu  Hanım Sultan'a  bakınız...  Büyükbabası'yla  nasıl  da  şakalaşıyor

        Ayten -  ŞakaAlayHiç  âdetim  değilBen  fenhakikatciddiyet  adamıyım

        Maruf Bey -  Hay  haspa  hayİşitenin  inanacağı  gelir(alay  manasına)  Kuzum  kızımsormak ayıp olmasın  ama  sen  Mülkiye Mektebi'nde  mi  tahsil ettin

        Ayten -  (gayet  ciddi)  Hayırbenim  hükûmet  memuriyetlerinde  gözüm yokDârülfünun  Fen Fakültesi'ne  devam ediyorumGelecek sene  kimyager  çıkacağım

        Maruf Bey -  (hep  alay  zannederek)  Maşaallahmaşaallah...  Fakat  sen  kimyayısimyayı  bırak  da  yemek  pişirmektentatlı  yapmaktanşurup  kaynatmaktan  bahset...  Bahsin  daha  tatlısına  geçelimYani  kılıçlı    istersinyoksa  (türkü okuyarak:)  "kâtip uykudan uyanmış gözleri mahmur!". 

***
III.  MECLİS
(Maruf Bey  - Ayten  - Şebnur

        Şebnur -  Ohçok şükürBüyükbabatorun  muhabbetteler...  (Ayten'e  dönerek)  HayavrumKaya Turgut  geldiseni  ecza odanda  bekliyor

        Ayten -  Tamambugün  tecrübelerimiz  var...  Haydi  laboratuvara

        Maruf Bey -  Kaya Turgut  da  kim

        Ayten -  Sınıf arkadaşım...  Dârülmesai'de  de  beraber  çalışırızşimdilik  bana  müsaade  BüyükbabaBiraz  daha  iyileşiniz  de  tecrübelerimizde  hazır bulunursunuz(çıkar) 

***
IV.  MECLİS
(Maruf Bey  - Şebnur

        Maruf Bey -  Kuzum  Şebnurbu  kız  çılgın 

        Şebnur -  Ne  diyorsunuzBüyük Beyefendionun  akıllılığına  dünya  hayran...  Görsenizaşağıdaki  ince  kileri  larabotor  mudiyorlarnedirecza odası  yaptılarKaya Turgut'la  içeriye  kapanırlarbir şeyler  kaynatırlarbir şeyler  yakarlarallı  yeşilli  dumanlar  çıkarSonra  önlerinde  bir  fırın  var... 

        Maruf Bey -  (keserek)  Fırına  da  bir şey  veriyorlar 

        Şebnur -  (safiyane)  Bilmem  ki...  Beni  her zaman  içeriye almıyorlarzaten  alsalar  da  kim  girerKükürt  kokusundan  burnumun direği kırılıyor

        Maruf Bey -  PekiŞebnurAyten  böyle  kimyager  olacakneydi  oğlanın  adıhatırımda kalmıyor... 

        Şebnur -  Özdemir

        Maruf Bey -  HaÖzdemir...  O  ne  tahsil ediyor

        Şebnur -  Hiç...  Sultani Mektebi'ni  bile  bitiremediboş gezenin boş kalfası

        Maruf Bey -  Hiçbir şey  olamadı 

        Şebnur -  Oldu

        Maruf Bey -  Ne

        Şebnur -  Sporcu

        Maruf Bey -  Anlamadım

        Şebnur -  Sizin anlayacağınız;  cambazpehlivanyangın nöbetçisitulumbacı  gibi  bir şey

        Maruf Bey -  EyvahAilemizin  şerefi  mahvoldu  desene... 

        Şebnur -  Ben  de  öyle  sanıyordum  ama  Vacit Bey  memnun,  "Oğlumu  herkes  parmakla gösteriyor!"  diyor

        Maruf Bey -  Vacit  çıldırmış...  Zaten  bizim  damadın  zevksizliğine  numune  çocuklarının  ismibunlar